چرند و پرند اثر علی اکبر دهخدا

معرفی کتاب"چرند و پرند" اثر علی اکبر دهخدا:

کتاب چرند و پرند مجموعه‌ای از نوشته‌های طنزآمیز و انتقادی علامه علی‌اکبر دهخدا، ادیب، لغت‌شناس و سیاستمدار سرشناس ایرانی است . این اثر ارزشمند که در زمره‌ی نخستین و تأثیرگذارترین نمونه‌های طنز سیاسی-اجتماعی در تاریخ ادبیات معاصر ایران به شمار می‌رود، حاصل قلم توانمند دهخدا در روزنامه‌ی معروف «صوراسرافیل» است .

نسخه‌ی حاضر توسط انتشارات آزرمیدخت منتشر شده و در اختیار علاقه‌مندان به ادبیات کلاسیک و طنز فارسی قرار گرفته است. این کتاب با نثری ساده، روان و عامیانه، تصویری زنده و گویا از جامعه‌ی ایران در دوران مشروطیت ارائه می‌دهد .

درباره‌ی کتاب"چرند و پرند":

کتاب چرند و پرند مجموعه نوشته‌های طنز اجتماعی و سیاسی علی‌اکبر دهخدا است که در قالب داستان کوتاه، اعلامیه، تلگراف، گزارش خبری و… نوشته شده است . این نوشته‌ها از ۱۷ ربیع‌الثانی ۱۳۲۵ هجری قمری تا ۲۰ جمادی‌الاول ۱۳۲۶ (۳۰ مه ۱۹۰۷ تا ۲۰ ژوئن ۱۹۰۸) یعنی در فاصله زمانی بین پیروزی انقلاب مشروطیت و شروع استبداد صغیر، در ۳۲ شماره هفته‌نامه صوراسرافیل منتشر می‌شد .

دهخدا این مقالات را با نام‌های مستعار متعددی مانند «دخو»، «خرمگس»، «سگ حسن دله»، «غلام گدا»، «آزادخان» و ... امضا می‌کرد . شخصیت «دخو» که مخفف کلمه دهخدا و خطابی برای مردم ساده‌دل در قزوین (زادگاه پدر و اجداد نویسنده) بود، مشهورترین این نام‌هاست .

دهخدا با برگزیدن زبان محاوره در نوشته‌هایش از سبک نگارش پیچیده و رایج زمان خود اجتناب کرد و با به کار بردن اصطلاحات روزمره مردمی، زبان نوشتاری قدرتمندی پایه‌گذاری کرد . نثر او برپایه استفاده از اصطلاحات و لغات روزمره کوچه و بازار شکل گرفته، اما در عین حال نثری فصیح و به دور از هرگونه بددهانی است. جملات او کوتاه، ساده، از نظر دستوری صحیح و بسیار موفق در انتقال پیام نویسنده هستند .

مضامین اصلی این مقالات عبارت بودند از :

· فساد و ناکارآمدی در دولت و مجلس
· دولتمردان نالایق
· رابطه دولت و ملت
· نفوذ خارجی
· ستم و بی‌عدالتی مرسوم
· تحدید آزادی بیان
· جهل و آمادگی مردم برای فریب خوردن
· دورویی و ریاکاری
· شکاف بین فقیر و غنی
· خرافات

درباره‌ی نویسنده‌ی کتاب:

علی‌اکبر دهخدا (۱۲۵۷ - ۷ اسفند ۱۳۳۴) ادیب، لغت‌شناس، سیاستمدار و شاعر سرشناس ایرانی بود . او مؤلف و بنیانگذار «لغت‌نامه دهخدا» (بزرگ‌ترین و مهم‌ترین فرهنگ لغت زبان فارسی) است و به عنوان پدر واژه‌نامه معاصر ایران شناخته می‌شود .

دهخدا در تهران و در محله سنگلج متولد شد. پس از تحصیل علوم قدیمه نزد استادانی چون شیخ هادی نجم‌آبادی و شیخ غلامحسین بروجردی، در مدرسه علوم سیاسی به تحصیل پرداخت و با علوم جدید و زبان فرانسه آشنا شد . مدتی در وزارت امور خارجه مشغول به کار بود و سفری به اروپا داشت .

همزمان با آغاز مشروطیت به ایران بازگشت و با همکاری جهانگیرخان شیرازی و قاسم‌خان تبریزی، روزنامه صوراسرافیل را منتشر کرد . مقالات تند و انتقادی او در این روزنامه، به ویژه ستون «چرند و پرند»، نقش بسزایی در پیشبرد اهداف مشروطه و آگاهی‌بخشی به مردم داشت .

پس از به توپ بسته شدن مجلس به دستور محمدعلی شاه، دهخدا به پاریس و سپس سوئیس تبعید شد و در آنجا نیز به انتشار چند شماره دیگر از صوراسرافیل ادامه داد . پس از پیروزی مشروطه خواهان به ایران بازگشت و مدتی نماینده مجلس بود. در سال‌های پایانی عمر، از سیاست کناره گرفت و تمام همت خود را صرف تدوین لغت‌نامه بزرگ دهخدا کرد .

از دیگر آثار ارزشمند دهخدا می‌توان به «امثال و حکم» (مجموعه‌ای ارزشمند از ضرب‌المثل‌های فارسی)، ترجمه «روح القوانین» اثر منتسکیو، و تصحیح دیوان شاعرانی چون حافظ، منوچهری و فرخی سیستانی اشاره کرد .

جملاتی برگزیده از کتاب:

· «اگرچه درد سر می‌دهم؛ اما چه می‌توان کرد، نُشخوار آدمیزاد حرف است. آدم حرف هم که نزند، دلش می‌پوسد.» 
· «بعضی از ملاهای ما حالا دیگر از فروختن موقوفات دست برداشته به فروش مملکت دست گذاشته‌اند.» 
· «یک دسته رؤسای ملّت و یک دسته اولیای دولتند، ولی هر دو دسته یک مقصود بیشتر ندارند و می‌گویند شما کار کنید و زحمت بکشید و آفتاب و سرما بخورید و لخت و عور بگردید و گرسنه و تشنه زندگی کنید و بدهید ما بخوریم و شما را حفظ و حراست کنیم.» 
· «من دیده بودم که وقتی یک آخوند کسی را می‌زد، همه آخوندها سر آن یک نفر می‌ریختند و غالباً بعد از آنکه آن بی‌چاره در زیر چماق می‌مُرد، آنوقت تازه از یکدیگر می‌پرسیدند، این ملعون چه کرده بود؟» 
· «خیال را هم که خدا بدون استفتاء از علما آزاد خلق کرده. بگذار من هر چه دلم می‌خواهد در دلم خیال بکنم.» 
· «ای انسان چه‌قدر تو در خواب غفلتی؟! ای انسان، چه‌قدر کند و بلیدی! از هیچ لفظ، پی به معنی نمی‌بری. از هیچ منطق، درک مفهوم نمی‌کنی. هیچ‌وقت از گفته‌های پیشینیان عبرت نمی‌گیری.» 

دستاوردهای کتاب:

کتاب چرند و پرند و مقالات دهخدا در دوران مشروطیت دستاوردهای ارزشمندی برای ادبیات و جامعه ایران داشته است:

· بنیان‌گذاری نثر نوین فارسی: دهخدا با برگزیدن زبان محاوره در نوشته‌هایش، از پیش‌قراولان نثر نوین فارسی محسوب می‌شود . سبک نگارش جدید او در عالم روزنامه‌نگاری و نثر معاصر فارسی مکتب نوینی را پدیدآورد .
· تأسیس طنز سیاسی-اجتماعی: پیش از انقلاب مشروطه، طنز بیشتر برای تسویه حساب‌های شخصی استفاده می‌شد، اما با همت دهخدا و امثال او، طنز به رسانه‌ای ادبی و ابزار مؤثر سیاسی تبدیل شد .
· تأثیر بر نویسندگان بعدی: کار دهخدا بعدها به وسیله سید محمدعلی جمال‌زاده در «یکی بود یکی نبود» و صادق هدایت در مجموعه داستان‌های کوتاهش به کمال رسید .
· بیداری مردم: مقالات دهخدا نقش مهمی در بیداری و آگاهی مردم نسبت به حقوق خود و مفاسد دستگاه استبداد و استعمار داشت .
· سند تاریخی: این کتاب به خوبی بیانگر اجتماع ایران در دوران مشروطیت است و مخاطب با خواندن آن درمی‌یابد که می‌توان تاریخ واقعی هر ملتی را در ادبیات آن جستجو کرد .

نقد و بررسی کتاب:

کتاب چرند و پرند و شخصیت دوگانه دهخدا همواره مورد توجه منتقدان و پژوهشگران بوده است.

نقاط قوت:
شخصیت علامه علی‌اکبر دهخدا را باید از دو جنبه در نظر گرفت . یکی شخصیت علمی و ادبی اوست که پیرمردی آرام و منزوی را تصویر می‌کند که به کارهای علمی و ادبی می‌پردازد و آثاری فراموش‌نشدنی همچون لغت‌نامه بزرگش و امثال و حکم را به یادگار می‌گذارد. شخصیت دوم او شخصیتی مبارز و ستیزه‌گر و ناآرامی است که از روند اجتماعی و سیاسی روزگار خود به تنگ آمده و با قلم طنز خود به مبارزه با ظلم و استبداد برمی‌خیزد .

شوخطبعی ذاتی و استعداد دهخدا در بیرون کشیدن تناقضات و خصوصیات مضحک جامعه و توانایی او در پرداختن به این نکات، نوشته‌های او را ممتاز ساخته است . علاقه او به مسائل روز جامعه و شناخت عمیقش از ذهنیت و طرز فکر ایرانی، باعث می‌شد تا بیرحمانه به تمامی سوژه‌های متعدد سیاسی و اجتماعی‌ای که باعث عقب‌ماندگی ایران می‌دانست، حمله کند .

نقاط ضعف:
برخی نوشته‌های دهخدا چنان تند و صریح بود که اعتراض‌های شدید سنت‌گرایان متعصب و طرفداران استبداد را برمی‌انگیخت تا جایی که حتی حکم به تکفیر او دادند . به عنوان مثال، او در شماره نخست روزنامه صوراسرافیل در سوئیس، شیخ فضل‌الله نوری را با عباراتی تند مورد خطاب قرار داد .

از نظر سبک‌شناسی، اگرچه نثر دهخدا انقلابی بود، اما برخی معتقدند که این نثر بیشتر زائیده ضرورت‌های روزنامه‌نگاری بود تا یک سبک ادبی از پیش طراحی شده. با این حال، نمی‌توان تأثیر عمیق او را بر نثر معاصر فارسی نادیده گرفت. گفته می‌شود احتمالاً سبک دهخدا در صوراسرافیل تحت تأثیر نشریه فکاهی «ملانصرالدین» قفقاز و نویسنده ایرانی‌الاصل آن جلیل محمدقلی‌زاده بوده است .

این کتاب مناسب چه کسانی است ؟

· علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران که می‌خواهند فضای اجتماعی و سیاسی دوران مشروطیت را از زبان یک شاهد عینی و منتقد بشناسند.
· دانشجویان و پژوهشگران رشته‌های ادبیات فارسی، تاریخ و علوم سیاسی که به منابع دست اول این دوره نیاز دارند.
· دوستداران طنز مکتوب که به دنبال نمونه‌های اصیل و تأثیرگذار طنز در ادبیات فارسی هستند.
· نویسندگان و روزنامه‌نگاران که می‌خواهند با سبک نگارش ساده و عامیانه‌پسند دهخدا آشنا شوند.
· همه‌ی کسانی که از وضعیت موجود به تنگ آمده‌اند و می‌خواهند بدانند چگونه می‌توان با زبان طنز، تلخ‌ترین واقعیت‌های اجتماعی را به تصویر کشید.

سخن پایانی :

کتاب چرند و پرند تنها یک مجموعه مقاله نیست؛ بلکه سندی زنده از روحیه مبارز و آزادیخواه مردم ایران در یکی از حساسترین برهه‌های تاریخ معاصر است. دهخدا با قلم توانا و طنز گزنده خود نشان داد که ادبیات می‌تواند نه فقط وسیله‌ای برای سرگرمی، که ابزاری برای بیداری و مبارزه باشد.

خواندن این کتاب با ترجمه و تدوین انتشارات آزرمیدخت، فرصتی است برای آشنایی با بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی ایران و درک این حقیقت که بسیاری از دغدغه‌های امروز ما، ریشه در گذشته دارند. دهخدا در این اثر ارزشمند، به ما می‌آموزد که چگونه می‌توان با زبان خنده، تلخ‌ترین حقایق را گفت و با سلاح قلم، برای آزادی و عدالت مبارزه کرد. مطالعه این کتاب را به همه کسانی که دل در گرو ایران و فرهنگ غنی آن دارند، توصیه می‌کنیم.

"کتاب‌ چرند و پرند را با ۵۰ درصد تخفیف ویژه در سایت ۵۰ کتاب خریداری کنید!

فرصت را از دست ندهید و دنیای جدیدی از دانش را کشف کنید!"