مغزی که خود را تغییر می دهد اثر دکتر نورمن دویج

معرفی کتاب"مغزی که خود را تغییر می دهد ":

کتاب «مغزی که خود را تغییر می‌دهد» نوشته‌ی نورمن دویج، یکی از تأثیرگذارترین آثار در حوزه‌ی علوم اعصاب و روانشناسی است که با نگاهی نو به توانایی شگفت‌انگیز مغز در تغییر و بازآرایی خود می‌پردازد. این کتاب که با عنوان فرعی «داستان‌هایی از پیروزی شخصی در مرزهای علم مغز» منتشر شده، باور دیرین «ثابت بودن» مغز بزرگسالان را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد که مغز انسان، حتی در کهنسالی، قابلیت تغییر ساختار و عملکرد خود را دارد . ترجمه‌ی مینا زادمهر و انتشارات آذربیان، این اثر پرفروش نیویورک تایمز را در اختیار مخاطبان فارسی‌زبان قرار داده است.

درباره‌ی کتاب"مغزی که خود را تغییر می دهد":

نورمن دویج در این کتاب، با سفر به سراسر آمریکا و ملاقات با پیشگامان علم نوروپلاستیسیته و افرادی که زندگی‌شان توسط این علم متحول شده، مجموعه‌ای از داستان‌های حیرت‌انگیز را روایت می‌کند . کتاب در یازده فصل تنظیم شده است؛ از داستان زنی که حس تعادل خود را از دست داده و با کمک یک دستگاه انقلابی آن را بازیابی می‌کند، تا زنی که با نیمی از مغز متولد شده و توانسته است آن را به گونه‌ای بازآرایی کند که به طور کامل عمل کند .

نویسنده همچنین به موضوعاتی مانند درمان سکته‌های مغزی، بهبود اختلالات یادگیری، افزایش ضریب هوشی، جوان‌سازی مغزهای پیر، درمان وسواس و اضطراب، و حتی نقش تخیل در تغییر ساختار مغز می‌پردازد . دویج با زبانی روان و قابل‌فهم برای عموم، مفاهیم پیچیده‌ی علوم اعصاب را با داستان‌های انسانی و تأثیرگذار درهم می‌آمیزد و نشان می‌دهد که چگونه افکار و فعالیت‌های ذهنی می‌توانند ساختار فیزیکی مغز را دگرگون کنند .

درباره‌ی نویسنده کتاب:

نورمن دویج، پزشک روانپزشک و روانکاو، از اعضای هیئت علمی مرکز تحقیقات آموزش روانکاوی در دانشگاه کلمبیا و گروه روانپزشکی دانشگاه تورنتو است . او علاوه بر فعالیت‌های علمی و بالینی، نویسنده‌ای توانا و برنده‌ی جوایز متعدد است و آثارش در رسانه‌های معتبری مانند وال‌استریت ژورنال، تایم و گاردین منتشر شده است . کتاب «مغزی که خود را تغییر می‌دهد» اولین و مشهورترین اثر اوست که به بیش از بیست زبان ترجمه شده و بیش از یک میلیون نسخه از آن در سراسر جهان به فروش رفته است . دویج همچنین کتاب دیگری با عنوان «راه شفای مغز» دارد که برنده‌ی جایزه‌ی کتاب ناتیلوس در سال ۲۰۱۵ شده است .

جملاتی برگزیده از کتاب:

نورمن دویج در این کتاب، جملات قصار و تأمل‌برانگیزی را از زبان خود و دانشمندان پیشگام این حوزه نقل می‌کند. یکی از نقل‌قول‌های محوری کتاب، سخنی از مایکل مرزنیک، از پیشگامان نوروپلاستیسیته، است که می‌گوید: «طبیعت به ما مغزی داده است که با تغییر خود، در جهانی در حال تغییر زنده می‌ماند» . این جمله به خوبی نشان‌دهنده‌ی پیام اصلی کتاب است.

الیور ساکس، عصب‌شناس شهیر، درباره‌ی این کتاب می‌گوید: «کتابی جذاب... تصویری قابل‌توجه و امیدوارکننده از سازگاری پایان‌ناپذیر مغز انسان» . خود دویج نیز در مقدمه‌ی کتاب، انگیزه‌ی خود را از نگارش آن، شگفتی از مشاهده‌ی تغییرات شگفت‌انگیز در بیمارانش بیان می‌کند و بر این باور است که مغز، برخلاف تصور رایج، «ماشینی ثابت» نیست، بلکه اندامی پویا و قابل‌برنامه‌ریزی مجدد است .

دستاوردهای کتاب:

مهم‌ترین دستاورد این کتاب، ترویج و عمومی‌سازی مفهوم «نوروپلاستیسیته» در میان عموم مردم است. این کتاب نشان داد که مغز انسان، برخلاف باور دیرین، پس از دوران کودکی به پایان مسیر خود نمی‌رسد، بلکه در تمام طول عمر قابلیت تغییر، ترمیم و رشد دارد . این مفهوم، امیدی تازه به افراد مبتلا به آسیب‌های مغزی، سکته، اختلالات یادگیری و بسیاری از بیماری‌های عصبی داد و راه را برای روش‌های درمانی غیرتهاجمی و مبتنی بر تمرین ذهنی و فیزیکی هموار کرد .

این کتاب توسط مجله‌ی «سربروم» بنیاد مغز دانا، از میان بیش از سی‌هزار کتاب در مورد مغز در زبان انگلیسی، به عنوان بهترین کتاب عمومی در این حوزه انتخاب شده است . همچنین بسیاری از روان‌درمانگران و مربیان، از این کتاب به عنوان منبعی الهام‌بخش برای تغییر نگرش به توانایی‌های انسانی و ظرفیت یادگیری استفاده کرده‌اند .

نقد و بررسی کتاب:

نکته‌ی قوت اصلی کتاب، توانایی نویسنده در انتقال مفاهیم عمیق علمی با زبانی داستانی و گیرا است. دویج با بهره‌گیری از داستان‌های واقعی و ملموس، نشان می‌دهد که علم مغز، علمی خشک و دور از دسترس نیست، بلکه به زندگی روزمره‌ی همه‌ی ما مربوط می‌شود . منتقدان، از جمله نیویورک تایمز، این کتاب را «ذهن‌برانگیز، معجزه‌ساز و واقعیت‌شکن» توصیف کرده‌اند .

با این حال، برخی از منتقدان معتقدند که دویج ممکن است در برخی موارد، با شور و اشتیاق فراوان، نتایج تحقیقات را بیش از حد خوش‌بینانه و قطعی جلوه دهد . همچنین دیدگاه روانکاوانه‌ی او، که در فصل نهم کتاب به آن پرداخته شده، مورد نقد برخی از متخصصان حوزه‌ی روانکاوی قرار گرفته است . با وجود این نقدها، اکثر صاحب‌نظران بر این باورند که این کتاب، نقطه‌ی عطفی در آگاهی عمومی نسبت به توانایی‌های مغز محسوب می‌شود و تأثیر آن بر فرهنگ و آموزش، غیرقابل‌انکار است .

این کتاب مناسب چه کسانی است؟

کتاب «مغزی که خود را تغییر می‌دهد» برای طیف بسیار گسترده‌ای از مخاطبان مفید است. این کتاب برای افرادی که به دنبال تغییر عادات خود هستند، دانشجویان روانشناسی و علوم اعصاب، و هر کسی که به دنبال الهام برای بهبودی از یک آسیب یا بیماری است، منبعی ارزشمند به شمار می‌رود . همچنین معلمان، مربیان و درمانگران می‌توانند از مفاهیم آن برای درک بهتر توانایی‌های یادگیری و درمان استفاده کنند . با وجود عمق مطالب علمی، سبک نگارش روان و قابل‌فهم کتاب، آن را برای مخاطبان غیرمتخصص نیز جذاب و کاربردی ساخته است .

سخن پایانی:

«مغزی که خود را تغییر می‌دهد» فراتر از یک کتاب علمی، یک اثر الهام‌بخش و امیدوارکننده است که نگاه ما را به خودمان و توانایی‌هایمان دگرگون می‌کند. نورمن دویج با روایت داستان‌هایی از پیروزی انسان بر محدودیت‌های زیستی، به ما یادآوری می‌کند که نیروی تغییر، در درون خودمان و در قابلیت شگفت‌انگیز مغزمان نهفته است. مطالعه‌ی این کتاب، سفری است به اعماق پیچیده‌ترین و شگفت‌انگیزترین عضو بدن و دعوتی است برای باور به این حقیقت که «تفکر، بر ماده تأثیر می‌گذارد» .